Het lijkt wel of je altijd ‘aan’ staat

Misschien herken je dit: je bent alert, voelt feilloos aan wat anderen nodig hebben en past je moeiteloos aan. Rust nemen voelt lastig. Alsof je altijd “aan” moet staan.

In Nederland groeit ongeveer 1 op de 4 kinderen op met een ouder die psychische problemen (KOPP) of verslavingsproblemen (KOV) heeft. Dat zijn ruim 577.000 kinderen. Vaak zijn het de kinderen die het goed doen: je stelt weinig vragen, neemt verantwoordelijkheid en draagt veel. Wat er onder de oppervlakte gebeurt, blijft meestal onzichtbaar. Een belangrijk, maar vaak onderbelicht thema hierin, is rouw.

Wat heeft rouw te maken met opgroeien als KOPP/KOV-kind?

Bij rouw denk je misschien meteen aan overlijden. Maar rouw gaat óók over het verliezen van iets dat er wél had moeten zijn.

Als KOPP/KOV-kind kun je rouwen om:

• het gemis van emotionele beschikbaarheid van je ouder
• het verlies van een zorgeloze kindertijd
• het ontbreken van veiligheid, voorspelbaarheid of steun
• het gemis van gezien en gedragen worden

Deze rouw is vaak stil. Er is geen ritueel, geen erkenning, geen woorden. Je leert al vroeg: “Mijn gevoelens doen er niet toe” of “Ik moet sterk zijn.”
Zo ontstaat een diep ingesleten patroon van aanpassen, inslikken en doorgaan. Overleven. Niet goed leren voelen. Soms voelt het alsof je omgekeerd leeft: je hoofd altijd aan, je gevoel op afstand.

Kenmerken die hieruit kunnen ontstaan

Misschien herken je bij jezelf één of meerdere van deze overlevingsstrategieën:

Parentificatie (rolomkering)
Je zorgt emotioneel of praktisch voor je ouder. Jouw eigen behoeften verdwijnen naar de achtergrond.

Emotionele onderdrukking
Je hebt geleerd gevoelens niet te voelen of te uiten. Verdriet, boosheid of angst stop je weg.

Schaamte en isolatie
Je thuissituatie voelde “anders” of beschamend, waardoor je afstand hield tot anderen.

Sterk aanpassingsvermogen
Je voelt stemmingen feilloos aan en past je aan, maar kunt daardoor afstandelijk of onverschillig overkomen.

Psychosomatische klachten
Hoofdpijn, buikpijn, vermoeidheid of slaapproblemen komen vaak voor.

En nu je volwassen bent?

Veel volwassenen herkennen zichzelf pas later als (ex-)KOPP/KOV-kind. Misschien loop je vast in relaties, voel je je snel verantwoordelijk, vind je grenzen stellen moeilijk of ervaar je een leegte die je niet goed kunt plaatsen.

Vaak dient zich dan alsnog de uitgestelde rouw aan.
Rouw om wat je nooit hebt gekregen.

Heling begint bij…

• Erkenning van jouw verhaal
  Zien dat wat jij hebt meegemaakt ingrijpend was – ook als het van buitenaf leek alsof er “niets mis” was.

• Rouwen met terugwerkende kracht
  Ruimte geven aan verdriet, boosheid en gemis dat er toen niet mocht zijn.

• Plekverwarring herstellen
  Leren voelen: ik was het kind, niet de ouder. De verantwoordelijkheid terugleggen waar die hoort.

• Opnieuw leren voelen en begrenzen
  Stap voor stap contact maken met jouw behoeften, verlangens en grenzen.

• Compassie ontwikkelen voor jezelf
  Je overlevingsstrategieën waren ooit nodig. Ze hebben je geholpen.
  Nu mogen ze zachter worden.